Sinyal Var, Bağlantı Kopukluğu Yok!
Bilgisayar Oyunu Oynayan Ergene Nasıl Ulaşılır?
Mizahi ve Etkili Ebeveyn Rehberi – Klinik Psikolog Hikmet Yavaş
Google’da “yeni nesil ergenler” yazınca karşımıza genellikle benzer başlıklar çıkar:
- “Ergenleri anlamanın 10 yolu.”
- “İletişimin altın kuralları.”
- “Ergeniniz artık sizi dinlemiyorsa ne yapmalısınız?”
Oysa ironik olan şu: Tam da o sırada ergen oyundaki son hamlesini planlıyor, anime karakterine duygusal olarak bağlanıyor ya da Discord’da evrenin bilinmeyenleri üzerine tartışıyor olabilir.
Yani arayıştalar… Sadece bizim alışık olduğumuz yollarla değil. Son yıllarda dünya adeta görünmez bir bildirimle yaşıyor: “Bu ergenler ne yapıyor?”
Oysa ergenlik (yaklaşık 12–18 yaş arası) sandığımız kadar karmaşık değil; çoğu zaman bakış açımız onların ritmine göre biraz yavaş kalıyor. Kısaca: Bağlantı kopuk değil, frekans farklı.
Ama ihtiyaç hep aynı:
Bağ kurmak. Görülmek. Duyulmak. Kendini bulmak.
Bu blog serisinde, ergenlerin dijital dünyadaki davranışlarının arkasındaki psikolojik süreçleri, ebeveyn–ergen iletişiminin görünmeyen dinamiklerini ve bağlantıyı yeniden kurmanın yollarını inceliyoruz.
Ergenlikte Bağlanma Haritası Yeniden Çizilirken…
Uzaklaşıyor gibi görünen ergenler aslında hâlâ bağ kurmak istiyor; sadece bağlanma biçimlerini yeniden tanımlıyorlar.
Bağlanma kuramına göre hepimizin içsel bir ilişki haritası vardır: güvenli, kaygılı ya da kaçıngan… Ergenlik dönemi bu haritanın güncellendiği bir süreçtir. Bir nevi “duygusal GPS güncellemesi.”
Bazen sinyal kopar, bazen rota “yeniden hesaplanır.” Bu “uzaklaşma” değil; kendi koordinatlarını bulma çabasıdır.
Ebeveynlerin aklında sık sık şu soru belirir:
“Bir şey yapmalı mıyım, yoksa sadece beklemeli miyim?”
Cevap: İkisini birden. Ama aynı anda, aynı ritimde değil.
Tıpkı bir orkestra şefi gibi… Her enstrümanı özgür bırakır ama uyumu korur. Kimi zaman sessizliği, kimi zaman yoğunluğu yönetir.
Orkestra şefi olan ebeveyn olabilmek için ergenin sevdiği oyunlar, dinlediği podcast’ler gibi ilgi alanlarını araştırmanız ve kendi cümlelerinizle ifade etmeniz önemlidir. Bazı evdeki eşyalara takma isimler veya aranızda kullandığınız özel anlaşma yöntemleri, kurduğunuz ilişkiyi özelleştirmenize yardımcı olur.
Pratik Uygulama Rehberi: Orkestra Şefi Gibi Yönetmek
Aşağıdaki hatırlatmalar, ergenlerle iletişimde mizahi, şefkatli ve sınır koymayı kolaylaştıran örnekler sunar:
- Sessizlik Zamanına Saygı Gösterin
Ergen ekran başındayken ona “düşünme ve toparlanma alanı” verin. Müdahale etmeyin; kısa ve esprili bir mesaj yeterlidir.
Örnek mesajlar:
- “Minecraft’taki inşanı bitirdiğinde konuşalım.”
- “Odanda strateji kurarken ben de mutfakta plan yapıyorum; 10 dakikaya kahvaltıdayız.”
- “Sessiz moddayken düşüncelerini toplamak harika, ama 10 dakika sonra oyun dışı dünyaya dönüyoruz.”
2. Kısa ve Net İletişim Kurun
Uzun cümleler yerine, anlaşılır ve ritmi bozmayan kısa mesajlar daha etkilidir:
- “Akşam yemeği hazır, 10 dakika içinde gel.”
- “Ödevini bitirdikten sonra oyun oynayabilirsin.”
Ek ipucu: Hâlâ duyulmuyorsa alarm veya zamanlayıcı kullanın:
- Son 10 dakika alarmı
- Son 5 dakika hatırlatma
- Son 20 saniye alarmı ile oyun bitişi
Bu sayede ergenin duyguları direkt size değil, oyunun bitişine yönelir.
- Önceden Kurallar Belirleyin ve Tutarlılığı Koruyun
Günlük oyun ve iletişim zamanlarını birlikte planlayın. Böylece ani çağrılar hem sizin hem ergenin ritmini bozmaz.
Örnek plan:
- Hafta içi oyun: 18.00–19.00
- Yemek ve ödev: 19.30–21.30
Faydaları:
- Ergenin güven duygusunu artırır
- Kendi kendini yönetmesini güçlendirir
Anne ve baba bazen farklı kararlar alabilir. Hatırlayalım ki sizler de ebeveyn olarak doğmadınız; en az ergeniniz kadar sizler de deneme yanılma yaparken taraflar madalyonun hangi yüzünü gördüğünü tartışıyor. Sonuç: Anlaşılamama hissi ve kısır döngüler.
Sloganımız: Hepimiz aynı takımdayız!
Bazen yetişkinler de sağlıksız kararlar alabilir. Kendinizi ya da eşinizi ergenin yanında eleştirmek veya tartışmak, tutarlılığınızı ve güvenirliğinizi zedeleyebilir. Arka planda ebeveynlerin konuşmaları, ergenin boşluklardan faydalanmasını veya rollerinizi yönetmesini engeller.
4. Kısa, Mizahi ve Günlük Hayata Yakın Hatırlatmalar
Ergenin dikkatini çekecek, şefkatli ama sınır koyucu mikro mesajlar:
- “3…2…1… Görev tamam mı? Ödev zamanı!”
- “Az önce ödevlerin sana göz kırpmış, bilgin olsun.”
- “Spiderman uyandığında işe başlıyordu. Senin iki işin var: oyun ve ödev. Sıra ödevde!”
- “Oyunun 10 dakikaya bitince mesajlaşalım; yoksa ben de sana ‘görüldü’ atacağım.”
- “Bu banyo saati için yapılan son çağrıdır. Havlularınızı hazırlayıp duşa ilerleyiniz.”
- “Discord’da galaksiyi fethediyor olabilirsin ama gerçek dünya seni kapıya çağırıyor.”
5. Duygusal Dalgalanmaları Gözlemleyin
Dual Systems Model’e göre duyguları yöneten beyin ergenlikte hızlı gelişirken kontrol bölgesi daha yavaştır.
Bu nedenle ani ruh hâli değişimleri çok normaldir.
Örnek:
Bir dakika önce oyun oynarken gülen çocuk birkaç dakika sonra sessizleşebilir. Bu bir problem değil, gelişimsel bir süreçtir.
6. Orkestra Şefi Rolünü Benimseyin
Ergenler oyunda sohbet ederken, Minecraft’ta inşa yapıyor olabilir. Siz, gerektiğinde kısa uyarılarla ritmi yönlendiren şef olursunuz.
- Ebeveyn dilinin kendi kullanımı ve ergen alanına sesleniş: kısa ve net cümleler.
Örnek mini diyalog:
- Siz: “20 dakika sonra ödev zamanı, hazır mısın?”
- Ergen: “Hayır, istemiyorum.”
- Siz: “Oyuna devam edebilirsin, bittiğinde konuşalım. (Her zaman sınır koymuyorum, sınırını da koruyorum mesajı içerir)
- (Direkt yönlendirme ihtiyacı yok sayabilir. İhtiyacını keşfetmesine yönelik soruları sorabilirsiniz) Oyun dışında neye ihtiyacın var, sana nasıl destek olabilirim, senin için ne yapabilirim? Soruları işlevseldir.
- Ergen: Yorgunum, canım ödev yapmak istemiyor.
- Siz: Tamam, 10 dakika dinlen; başlangıcı birlikte yaparız.
Dikkat: Duyulmadığınızı hissediyorsanız, ergen diline uygun cümleler deneyin; mesajlar daha esnek ancak verilmek istenen mesaj net.
Süper Kahraman Örneği:
- Iron Man (Tony Stark): Zırhıyla neredeyse her felaketi önleyebilir, ama ödevi olsaydı, o zırhı ödevi bitiremeyecekti.
- Sonuç: Süper kahramanlar bile, güçlerini kullanmak zorunda kaldıklarında bazen güçsüz hisseder.
Ebeveynler de oyun ve ödev arasında denge kurarken biraz Spider-Man gibi esnek, biraz Iron Man gibi yaratıcı ve biraz da Batman gibi stratejik olması beklenir.
Ergen Çalışmalarında Psikolog Ne Yapar?
Bir ebeveyn olarak, ergeninizden beklentileriniz ile kendi içsel duygularınız ve günlük yaşamın getirdiği zorlukları bir araya getirdiğinizde, sanki aynı anda birden fazla denklem çözmeye çalışıyormuşsunuz gibi hissedebilirsiniz.
Bu noktada terapi süreci:
- Hem ergenlerle hem de ebeveynlerle ayrı görüşmeler
- Ailece yapılan seanslarla çerçeveleme
- Karmaşık duygular ve ilişkisel dinamikler için güvenli rehberlik
Sağlanan bu köprü, hem ergenin hem de ebeveynin duygusal ve davranışsal süreçlerini destekler.
Sevgilerimle,
Klinik Psikolog Hikmet Yavaş
Henüz yorum yok.